داشت . » « 1 » و سپس مىافزايد : « مقصود از اين كلمات آنكه چون اين ضعيف به تأليف اين كتاب جامع التّواريخ مأمور شده ، از آنچه در كتب مشهور هر طايفه مسطور يافت ، و از آنچه نزد هر قومى به نقل متواتر شهرت داشت ، و از آنچه دانايان و حكماى معتبر هر طايفه بر حسب معتقد خود تقرير كردند ، هم بر آن منوال بىهيچ تغيير و تبديل و تصّرف در قلم آورد . » « 2 » رشيد الدّين آنگاه از كوتاهى خود ياد مىكند و آن را از ناتوانى و پيرى خود مىشمارد : « . . . مع هذا دلخواه بود كه در تنقيح حكايات ، اجتهادى هرچه تمامتر رود ، ليكن در آن باب زيادت سعيى ميسّر نشد . چه پوشيده نيست كه چنين كارها را استعدادى تمام و مهارتى در جميع علوم بايد ، و آن معانى در خود ناموجود ديد ، و نيز به زمانى دراز و در سنّ جوانى و فراغتى هرچه تمامتر توان كرد ، و اتّفاق اشتغال به اين كار در اواخر سنّ كهولت افتاد « 3 » . » « 4 » از بررسى متن جامع التّواريخ برمىآيد كه بخش نخستين آن كه از « داستانهاى اقوام مغول و آباء و اجداد چنگيز خان » سخن مىدارد ، رشيد الدّين از :

--> ( 1 ) . همانجا ، ص 12 . ( 2 ) . همانجا ، ص 12 . ( 3 ) . « از مجموع اشاراتى كه رشيد الدّين دربارهء چگونگى نگارش آثار خود دارد چنين برمىآيد كه موادّ و مطالب مورد نظر او از منابع ترجمه يا بازنويس مىشد ، و وى اوقات محدودى را كه از پگاه تا دميدن آفتاب به كارهاى علمى و تأليفى خود اختصاص داده بود به تأليف و تحليل و تنظيم مطالب طبق روش و نظر خود مىپرداخت . كار تأليف و كتابت جامع التّواريخ تعطيل‌پذير نبود . چنان كه ابن الفوطى نوشته است حتّى در حين سفر منشيان و كاتبان درون خيمه‌گاه‌ها به كار خود ادامه مىدادند . » - پيشگفتار تاريخ چين ، ويرايش و پژوهش دكتر وانگ اى دان ، ص 38 . ( 4 ) . همانجا ، صص 12 - 13 .